Chrześcijanin wobec wyzwań edukacji

70Ks. Lucjan Skolik

Chrześcijanin wobec wyzwań edukacji

 

Koniec wakacji zapowiada początek nowego roku szkolnego i akademickiego. Rozpoczyna się nowy etap zdobywania wykształcenia. Wy-kształcenie nigdy nie jest samo-kształceniem. Nie dokonuje się w oderwaniu od środowiska. Tak, jak zresztą całe życie ludzkie, aby mogło istnieć potrzebuje środowiska. Bez stosunków z innymi ludźmi (człowiek) nie może ani żyć, ani rozwinąć swoich uzdolnień (Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Soboru Watykańskiego II, p. 12).

Koniec wakacji, początek nowego roku nauki. Początki i końce wpisane są w nasze życie i wyznaczają jego rytm. Są one miarą wartko płynącego czasu i wytyczają obszar, na którym następują przemiany kształtujące ludzkie życie. Dzięki nim jesteśmy w stanie ogarniać życie. Owa przestrzeń, rozciągająca się między każdym początkiem i końcem, może przyjmować różny charakter służąc ludzkiemu rozwojowi, ale także prowadząc niekiedy do destrukcji osobowości – w zależności od tego, jak układają się owe stosunki z innymi ludźmi i jak człowiek radzi sobie z przeciwnościami życia. Ów tajemniczy i wzajemny wpływ międzyludzkich relacji na bieg i kształt indywidualnego człowieczego życia możemy, jak sądzę,  nazwać wychowaniem.

Ale czym jest właściwie wychowanie widziane w perspektywie wiary?

Najpierw o celu wychowania. Cel ten jasno określa Sobór Watykański II. Prawdziwe wychowanie zdąża do kształtowania osoby ludzkiej mając na uwadze jej cel ostateczny i jednocześnie dobro społeczeństw, których członkiem jest człowiek i w których obowiązkach, będzie on uczestniczył,  gdy dorośnie (Deklaracja o wychowaniu chrześcijańskim p. 1). Jeśli wziąć pod uwagę ów cel ostateczny, ku któremu zmierza wychowanie chrześcijańskie, należałoby powiedzieć, że proces edukacji nie kończy się wraz z okresem dorastania. Trwa on do końca ludzkiego życia – i warto o tym pamiętać, podejmując troskę o wychowanie dzieci i młodzieży.

Teraz słowo o metodach wychowania. Pewno jest ich wiele. Ich istotę zdają się opisywać niektóre wypowiedzi Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego. Przytoczmy dwa przykłady. Na pytanie o sposób wychowywania dzieci w wierze chrześcijańskiej znajdujemy odpowiedź: Głównie przez dobry przykład, modlitwę, katechezę rodzinną i uczestnictwo w życiu kościelnym (KKKK 461). O innej, również specyficznie katolickiej „metodzie” wychowania, czytamy w kontekście pytania o formowanie sumienia. Sumienie moralne prawe i prawdziwe formuje się przez wychowanie, przyjmowanie słowa Bożego i nauczanie Kościoła. Jest wspierane darami Ducha Świętego i wspomagane radami ludzi mądrych. (…) (KKKK 374). W świetle tej nauki istnieją zatem cztery nieodzowne elementy wychowania katolickiego: świadectwo wiernych, przyjmowanie słowa Bożego, nauczanie Kościoła i korzystanie z mądrości ludzkiej, przekazywanej również w naukach zajmujących się procesem edukacji.

I jeszcze raz i o celu, i o metodach wychowania. Dla chrześcijanina wzorem całej koncepcji wychowania pozostanie zawsze sam Bóg, Wychowawca par excellence. Uznaj swym sercem, że jak wychowuje człowiek swego syna, tak twój Bóg, Jahwe, wychowuje ciebie (Pwt 8,5). Nie mogą nam też umknąć pełne uczucia i pasji wychowawczej słowa wypowiedziane przez proroka Ozeasza:  Miłowałem Izraela, kiedy jeszcze był dzieckiem… A przecież ja uczyłem chodzić Efraima, na swe ramiona ich brałem… Pociągnąłem ich ludzkimi więzami, a były to więzy miłości… schyliłem się ku niemu i nakarmiłem go… (11, 1-4).

Proces wychowania zostanie ‘zamknięty’, gdy: Nie będą się uczyć nawzajem… Bo wszyscy będą mnie znali, wielki i mały… (Jer 31,20).

Początek nowego roku edukacji. Za rok się skończy. Warto pomyśleć, jak go ukształtować, by go nie zmarnować i po latach za Tuwimem wdzięcznie wzdychać:

Szkoło! Szkoło!

Gdy cię wspominam,

Tęsknota w serce się wgryza,

Oczy mam pełne łez!

… Gallia est omnis divisa

In partes tres…

 

Książko podarta!

Niejedną tobie rzuciłem obelgę,

A dzisiaj każda twa karta

Słodkim wspomnieniem rani!

…Quarum unam incolunt Belgae,

Aliam Aquitani…